Tổng quan về các cộng đồng IPLC tại Costa Rica
Tại Costa Rica, các lãnh thổ IPLC chiếm khoảng 6% diện tích quốc gia và được phân thành một nhóm chính:
Các cộng đồng bản địa sinh sống trong các khu vực Reservas Indígenas. Có tám nhóm dân tộc tại quốc gia này gồm: Huetar, Maleku, Bribri, Cabécar, Brunka, Ngäbe, Bröran và Chorotega, chiếm khoảng 2,4% tổng dân số (IWGIA, 2025). Các khu vực bản địa tại Costa Rica chủ yếu được điều chỉnh bởi Luật số 6172 về Người bản địa (1977), Nghị định 8487 (1978) và Nghị định Hành pháp số 13.568 (1982) về đại diện pháp lý của cộng đồng bản địa thông qua các hiệp hội phát triển, như được trình bày chi tiết dưới đây.
Dữ liệu không gian địa lý về các khu vực này được lấy từ nền tảng Landmark (https://landmarkmap.org/map), dựa trên dữ liệu từ “El Observatorio del Desarrollo, Universidad de Costa Rica (2008)” (http://www.pueblosindigenas.odd.ucr.ac.cr). Dataset này bao gồm 24 polygon, tất cả đều đã được ghi nhận và công nhận chính thức bởi Chính phủ.
Khi thu mua từ các khu vực bản địa tại Costa Rica, doanh nghiệp cần thực hiện nghĩa vụ thẩm định (due diligence) để đảm bảo giao dịch với các cộng đồng có quyền hợp pháp sinh sống tại các lãnh thổ này; nếu không, doanh nghiệp có nguy cơ giao dịch với các bên không được phép, có thể vi phạm quyền sử dụng đất của người bản địa.
Bối cảnh các thửa đất có rủi ro
Người bản địa | Reservas Indígenas
Cơ sở pháp lý
Luật số 6172 về Người bản địa (1977)
Điều 1.
Người bản địa là những nhóm dân tộc có nguồn gốc trực tiếp từ các nền văn minh tiền Colombo và vẫn duy trì bản sắc riêng của mình.
Điều 2.
Các cộng đồng bản địa có đầy đủ năng lực pháp lý để có quyền và nghĩa vụ dưới mọi hình thức. Họ không phải là cơ quan nhà nước.
Điều 3.
Các khu bảo tồn bản địa là không thể chuyển nhượng, không mất hiệu lực theo thời gian, không thể mua bán và chỉ dành riêng cho các cộng đồng bản địa sinh sống trong đó. Người không phải bản địa không được thuê, mua hoặc sở hữu đất trong các khu này. Người bản địa chỉ được giao dịch đất với người bản địa khác. Mọi giao dịch giữa người bản địa và người không bản địa là vô hiệu. Đất và tài sản trong khu bảo tồn được miễn thuế.
Điều 4.
Các khu bảo tồn được quản lý bởi các cấu trúc cộng đồng truyền thống hoặc theo luật quốc gia, dưới sự điều phối của CONAI. Mỗi khu bảo tồn là một cộng đồng thống nhất, được quản lý bởi một Hội đồng Điều hành đại diện cho toàn bộ dân cư.
Điều 6.
Các hoạt động kinh doanh trong khu bảo tồn nên được quản lý bởi hợp tác xã hoặc các nhóm tổ chức trong cộng đồng.
Điều 7.
Các khu đất có chức năng rừng phải duy trì trạng thái đó nhằm bảo vệ cân bằng thủy văn và hệ sinh thái.
Nghị định 8487 (1978)
Điều 3.
Các cộng đồng bản địa phải tổ chức theo mô hình hiệp hội phát triển cộng đồng để thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý.
Điều 5.
Các cấu trúc cộng đồng truyền thống hoạt động song song với các hiệp hội phát triển, và các hiệp hội này đại diện pháp lý cho cộng đồng trước pháp luật.
Nghị định Hành pháp số 13.568 (1982)
Điều 1.
Các Hiệp hội Phát triển Toàn diện là đại diện pháp lý của cộng đồng bản địa và đóng vai trò như chính quyền địa phương.
Điều 2.
Mỗi khu bảo tồn chỉ có một Hiệp hội Phát triển bản địa. Các tổ chức nhỏ hơn nếu có sẽ phụ thuộc vào hiệp hội này.
Điều 3.
Phạm vi hoạt động của các hiệp hội phải trùng với ranh giới khu bảo tồn. Các tổ chức ngoài cộng đồng không có quyền quản lý trong khu vực này.
Thông điệp giảm thiểu (Mitigation Message)
Nếu thửa đất nằm trong lãnh thổ của Người bản địa (Reservas Indígenas), điều này có nghĩa là bạn đang thu mua từ một vùng IPLC tại Costa Rica. Các lãnh thổ này chủ yếu được điều chỉnh bởi Luật 6172 (1977), Nghị định 8487 (1978) và Nghị định 13.568 (1982).
Để thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thẩm định, hãy đảm bảo rằng công ty của bạn có quan hệ thương mại với các cộng đồng bản địa đang cư trú hợp pháp tại khu vực này.
Đảm bảo rằng các giao dịch được phê duyệt bởi các tổ chức đại diện hợp pháp của lãnh thổ đó, cụ thể là Hội đồng Điều hành cộng đồng (Directive Council) và/hoặc Hiệp hội Phát triển Toàn diện (Integral Development Associations).
Tránh giao dịch với các trung gian hoặc bên thứ ba không được phép, vì có thể vi phạm quyền đất đai của người bản địa.