Tại Nicaragua, các lãnh thổ IPLC chiếm khoảng 25% diện tích cả nước và có thể được chia thành hai nhóm chính.

Thứ nhất, người bản địa sinh sống tại các khu vực Territorios Indígenas. Ở Bờ biển Thái Bình Dương và vùng trung tâm Nicaragua có các dân tộc Chortega, Cacaopera hay Matagalpa, Ocanxiu hay Sutiaba và Nahora hay Nahuatl. Ở Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua có các dân tộc Miskitu, Sumu Mayangna và Rama. Theo Luật số 445 (2003), dân tộc bản địa là “nhóm các gia đình có nguồn gốc châu Mỹ bản địa định cư trên một không gian lãnh thổ, cùng chia sẻ cảm thức đồng nhất, gắn với quá khứ thổ dân của dân tộc bản địa mình, và duy trì bản sắc cùng các giá trị văn hóa truyền thống riêng, cũng như các hình thức sở hữu và sử dụng đất chung và tổ chức xã hội riêng”. Người bản địa ở Bờ biển Đại Tây Dương có một chế độ sở hữu đất đặc biệt thông qua Khu tự trị Bắc Đại Tây Dương (RAAN) và Khu tự trị Nam Đại Tây Dương (RAAS) (xem IWGIA, 2025), giúp họ được bảo vệ lãnh thổ ở mức cao hơn so với người bản địa ở Bờ biển Thái Bình Dương. Các khu vực bản địa tại Nicaragua chủ yếu được điều chỉnh bởi Hiến pháp Nicaragua (1987), Luật số 28 về Quyền tự trị của các Vùng Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua (1987) và Luật số 445 về Chế độ Sở hữu Cộng đồng của các Dân tộc Bản địa và Cộng đồng Sắc tộc tại các Khu tự trị Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua và các sông Bocay, Coco, Indio và Maiz (2003), như được trình bày chi tiết dưới đây.

Thứ hai, các cộng đồng hậu duệ người gốc Phi sinh sống tại các khu vực Comunidades Étnicas. Các cộng đồng này bao gồm người Creole hay Kriol và người Garifuna. Theo Luật số 445 (2003), các cộng đồng này là “nhóm các gia đình có nguồn gốc Phi - Caribe cùng chia sẻ ý thức sắc tộc, xuất phát từ văn hóa, giá trị và truyền thống gắn với cội nguồn văn hóa cùng các hình thức sở hữu đất đai và tài nguyên thiên nhiên của họ”. Các khu vực này chủ yếu được điều chỉnh bởi Hiến pháp Nicaragua (1987), Luật số 28 về Quyền tự trị của các Vùng Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua (1987) và Luật số 445 về Chế độ Sở hữu Cộng đồng của các Dân tộc Bản địa và Cộng đồng Sắc tộc tại các Khu tự trị Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua và các sông Bocay, Coco, Indio và Maiz (2003), như được trình bày chi tiết dưới đây.

Dữ liệu tham chiếu địa lý hiện có về các khu vực này được lấy từ nền tảng Landmark và có thể tìm thấy tại https://landmarkmap.org/map. Thông tin dựa trên “Municipio de la Región Autónoma de la Costa Caribe Norte en Nicaragua” và “WRI/WAIPT (digitzed from CONADETI Titulo de Propiedad Comunal)”. Bộ dữ liệu này có 26 đối tượng (polygon), tất cả đều được ghi nhận và chính thức công nhận bởi chính phủ.

Khi thu mua từ các khu vực IPLC của Nicaragua, các công ty nên thực hiện thẩm định để đảm bảo rằng họ đang giao dịch với các cộng đồng có quyền hợp pháp sinh sống trên các lãnh thổ này; nếu không, công ty có nguy cơ giao dịch với các bên không được ủy quyền có thể đang vi phạm quyền đất đai tại các khu vực IPLC này.

Hiến pháp Nicaragua (1987)

Điều 05. (...) Nhà nước công nhận sự tồn tại của các dân tộc bản địa và các dân tộc gốc Phi, những người được hưởng các quyền, nghĩa vụ và bảo đảm được quy định trong Hiến pháp, đặc biệt là những quyền cho phép họ duy trì và phát triển bản sắc và văn hóa, có các hình thức tổ chức xã hội riêng và tự quản lý các công việc địa phương, cũng như bảo tồn các hình thức sở hữu đất cộng đồng và việc khai thác, sử dụng và hưởng lợi từ đất, tất cả theo quy định của pháp luật. Đối với các cộng đồng ở Bờ biển Caribe [Đại Tây Dương], Hiến pháp này thiết lập một chế độ tự trị.

Điều 89. Các cộng đồng ở Bờ biển Đại Tây Dương là bộ phận không thể tách rời của nhân dân Nicaragua, và do đó được hưởng các quyền như nhau và có các nghĩa vụ như nhau. Các cộng đồng ở Bờ biển Đại Tây Dương có quyền bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa của mình trong khối thống nhất quốc gia, tự xác lập các hình thức tổ chức xã hội riêng và tự quản lý các công việc địa phương theo truyền thống của mình. Nhà nước công nhận các hình thức sở hữu đất cộng đồng của các cộng đồng ở Bờ biển Đại Tây Dương. Nhà nước cũng công nhận quyền hưởng dụng, sử dụng và hưởng lợi của họ đối với nguồn nước và rừng trên đất cộng đồng của họ.

Điều 90. Các cộng đồng ở Bờ biển Đại Tây Dương có quyền tự do thể hiện và bảo tồn ngôn ngữ, nghệ thuật và văn hóa của mình. Sự phát triển văn hóa và các giá trị của họ làm phong phú thêm nền văn hóa quốc gia. Nhà nước sẽ xây dựng các chương trình đặc biệt nhằm tăng cường việc thực hiện các quyền này.

Điều 107. Cải cách ruộng đất sẽ xóa bỏ các đại điền trang bỏ hoang và sẽ được thực hiện chủ yếu trên đất của Nhà nước. Nếu việc trưng thu các đại điền trang bỏ hoang ảnh hưởng đến chủ sở hữu tư nhân, việc này sẽ được thực hiện theo quy định tại Điều 44 của Hiến pháp này. Cải cách ruộng đất sẽ xóa bỏ mọi hình thức bóc lột nông dân và các cộng đồng bản địa của đất nước, đồng thời thúc đẩy các hình thức sở hữu phù hợp với các mục tiêu kinh tế và xã hội của đất nước được quy định trong Hiến pháp này. Chế độ sở hữu đất của các cộng đồng bản địa sẽ được điều chỉnh theo luật chuyên ngành về vấn đề này.

Điều 180. Các cộng đồng ở Bờ biển Caribe [Đại Tây Dương] có quyền không thể tước bỏ được sống và phát triển theo các hình thức tổ chức chính trị - hành chính, xã hội và văn hóa phù hợp với truyền thống lịch sử và văn hóa của họ. Thành viên của các Hội đồng Khu vực Tự trị sẽ do nhân dân bầu ra bằng hình thức bỏ phiếu phổ thông, bình đẳng, trực tiếp, tự do và kín, với nhiệm kỳ năm năm, theo quy định của pháp luật. Nhà nước bảo đảm cho các cộng đồng này được hưởng lợi từ tài nguyên thiên nhiên của họ, hiệu lực của các hình thức sở hữu cộng đồng và quyền tự do bầu chọn chính quyền và người đại diện của mình. Ngoài ra, Nhà nước bảo đảm việc bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ, tôn giáo và phong tục của họ.

Điều 181. Nhà nước sẽ tổ chức, thông qua một đạo luật, chế độ tự trị cho các dân tộc bản địa và cộng đồng sắc tộc ở Bờ biển Đại Tây Dương, trong đó phải bao gồm, cùng với các quy định khác: chức năng của các cơ quan chính quyền, mối quan hệ của họ với cơ quan Hành pháp và Lập pháp và với các đô thị, và việc thực hiện các quyền của họ. Việc thông qua và sửa đổi luật này đòi hỏi đa số phiếu theo quy định đối với việc sửa đổi các luật hiến pháp. Các nhượng quyền và hợp đồng khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên do Nhà nước cấp tại các Khu tự trị Bờ biển Đại Tây Dương phải được Hội đồng Khu vực Tự trị tương ứng chấp thuận. Thành viên của các Hội đồng Khu vực Tự trị Bờ biển Đại Tây Dương có thể mất tư cách vì các lý do và theo thủ tục do luật định.

Luật số 28 về Quyền tự trị của các Vùng Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua (1987)

Điều 8. Các Khu tự trị được thành lập theo Quy chế này là các Pháp nhân Công pháp, tuân theo các chính sách, kế hoạch và định hướng quốc gia khi phù hợp. Thông qua các cơ quan hành chính của mình, các Khu tự trị có các quyền hạn chung sau:

1. Tham gia thực chất vào việc xây dựng và thực hiện các kế hoạch và chương trình phát triển quốc gia tại khu vực của mình, nhằm hài hòa chúng với lợi ích của các Cộng đồng ở Bờ biển Đại Tây Dương.

2. Quản lý các chương trình y tế, giáo dục, văn hóa, cung ứng, giao thông, dịch vụ cộng đồng, v.v. với sự phối hợp của các Bộ ngành Nhà nước tương ứng.

3. Thúc đẩy các dự án kinh tế, xã hội và văn hóa của riêng mình.

4. Thúc đẩy việc sử dụng, hưởng dụng và khai thác hợp lý nguồn nước, rừng, đất cộng đồng và bảo vệ hệ sinh thái của mình.

5. Thúc đẩy việc nghiên cứu, quảng bá, phát triển, bảo tồn và phổ biến các nền văn hóa truyền thống của các Cộng đồng ở Bờ biển Đại Tây Dương, cũng như di sản lịch sử, nghệ thuật, ngôn ngữ và văn hóa của họ.

6. Thúc đẩy văn hóa dân tộc trong các Cộng đồng Bờ biển Đại Tây Dương.

7. Thúc đẩy giao lưu truyền thống với các quốc gia và dân tộc vùng Caribe, theo luật pháp và thủ tục quốc gia điều chỉnh vấn đề này.

8. Thúc đẩy sự liên kết giữa thị trường nội vùng và liên vùng, qua đó góp phần củng cố thị trường quốc gia.

9. Thiết lập các loại thuế vùng theo luật pháp điều chỉnh vấn đề này.

Điều 9. Trong việc khai thác hợp lý các tài nguyên khoáng sản, lâm nghiệp, thủy sản và các tài nguyên thiên nhiên khác của các Vùng tự trị, quyền sở hữu đối với đất cộng đồng sẽ được công nhận, và cư dân tại đây sẽ được hưởng lợi theo tỷ lệ công bằng thông qua các thỏa thuận giữa Chính quyền Vùng và Chính phủ Trung ương.

Điều 15. Tại mỗi Vùng tự trị của Bờ biển Đại Tây Dương, theo Hiến pháp Chính trị của Nicaragua và Quy chế này, các cơ quan hành chính sau đây sẽ hoạt động:

1. Hội đồng Vùng.

2. Cơ quan Điều phối Vùng.

3. Chính quyền cấp đô thị và cấp cộng đồng.

4. Các cơ quan khác tương ứng với đơn vị hành chính cấp dưới của các đô thị.

Điều 16. Hội đồng và Điều phối viên Vùng, trong phạm vi tương ứng của mình, sẽ là cơ quan có thẩm quyền cao nhất của Vùng tự trị tương ứng.

Điều 18. Việc quản lý tư pháp tại các Vùng tự trị sẽ được điều chỉnh bởi các quy định đặc biệt phản ánh những đặc thù văn hóa của các Cộng đồng Bờ biển Đại Tây Dương, phù hợp với Hiến pháp Chính trị của Nicaragua.

Luật số 445 về Chế độ sở hữu cộng đồng của các Dân tộc bản địa và Cộng đồng sắc tộc thuộc các Vùng tự trị Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua và các sông Bocay, Coco, Indio và Maiz (2003)

Điều 2. Các mục tiêu cụ thể của Luật này như sau:

1. Bảo đảm cho các dân tộc bản địa và cộng đồng sắc tộc được công nhận đầy đủ các quyền sở hữu, sử dụng, quản trị và quản lý cộng đồng đối với đất đai truyền thống và tài nguyên thiên nhiên của họ, thông qua việc phân định ranh giới và cấp quyền sở hữu đối với các vùng đất đó.

2. Điều chỉnh các quyền sở hữu, sử dụng và quản lý cộng đồng đối với tài nguyên thiên nhiên trên đất cộng đồng truyền thống của các dân tộc bản địa và cộng đồng sắc tộc.

3. Xác định các thủ tục pháp lý cần thiết cho việc công nhận đó, có tính đến sự tham gia đầy đủ của các dân tộc bản địa và cộng đồng sắc tộc thông qua chính quyền truyền thống của họ.

4. Thiết lập các nguyên tắc cơ bản về chế độ hành chính của các dân tộc bản địa và cộng đồng sắc tộc trong việc quản lý lãnh thổ cộng đồng của họ.

5. Thiết lập các quy tắc và thủ tục cho quá trình phân định ranh giới và cấp quyền sở hữu liên quan đến quyền sở hữu cộng đồng là đối tượng của Luật này.

6. Xác định trật tự thể chế điều chỉnh quá trình cấp quyền sở hữu đất cộng đồng của từng dân tộc bản địa và cộng đồng sắc tộc là đối tượng của Luật này.

Điều 3. (...) Đất cộng đồng không bị đánh thuế, không thể bị tịch biên, không thể chuyển nhượng và không bị mất hiệu lực theo thời hiệu.

Điều 4. Đại hội Cộng đồng (Communal Assembly) là cơ quan có thẩm quyền cao nhất của các cộng đồng bản địa và sắc tộc. Chính quyền cộng đồng chịu trách nhiệm đại diện pháp lý cho các cộng đồng. Mỗi cộng đồng sẽ tự xác định chính quyền cộng đồng nào đại diện hợp pháp cho mình.

Đại hội Lãnh thổ (Territorial Assembly) là cơ quan có thẩm quyền cao nhất của lãnh thổ và được triệu tập theo các thủ tục do tập hợp các cộng đồng tạo nên đơn vị lãnh thổ đó thiết lập.

Điều 5. Chính quyền cộng đồng là các cơ quan quản trị và cai quản truyền thống, đại diện cho các cộng đồng đã bầu ra họ theo phong tục và truyền thống. Chính quyền lãnh thổ là các cơ quan quản trị của đơn vị lãnh thổ mà họ đại diện hợp pháp.

Điều 10. Chính quyền cộng đồng truyền thống có thể cấp phép sử dụng tài nguyên thiên nhiên trên đất cộng đồng cho bên thứ ba, với điều kiện được Đại hội Cộng đồng ủy quyền rõ ràng. Việc cấp phép này không bắt buộc đối với các hoạt động sinh kế tự cung tự cấp.

Trong trường hợp khai thác tài nguyên thiên nhiên để sử dụng chung bởi các cộng đồng thành viên của lãnh thổ, giấy phép sẽ được cấp cho mục đích này theo ủy quyền của Đại hội Lãnh thổ. Hội đồng Vùng tự trị tương ứng sẽ hỗ trợ kỹ thuật cho các cộng đồng trong quá trình phê duyệt và khai thác hợp lý tài nguyên của vùng.

Nếu farm plot nằm trong lãnh thổ của Dân tộc bản địa và Cộng đồng gốc Phi (Pueblos Indígenas y Comunidades Étnicas, theo ngôn ngữ gốc), điều này có nghĩa là bạn đang thu mua từ một lãnh thổ IPLC tại Nicaragua. Các lãnh thổ này được bảo vệ bởi một thẩm quyền tài phán tự trị và chủ yếu được điều chỉnh bởi Hiến pháp Nicaragua (1987), Luật số 28 về Quyền tự trị của các Vùng Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua (1987) và Luật số 445 về Chế độ sở hữu cộng đồng của các Dân tộc bản địa và Cộng đồng sắc tộc thuộc các Vùng tự trị Bờ biển Đại Tây Dương của Nicaragua và các sông Bocay, Coco, Indio và Maiz (2003). Để thực hiện thẩm định chuyên sâu (due diligence) một cách đầy đủ, hãy đảm bảo công ty của bạn có quan hệ thương mại với các Dân tộc bản địa hoặc Cộng đồng gốc Phi đang chiếm hữu hợp pháp khu vực này. Hãy đảm bảo công ty của bạn thực hiện các quan hệ giao thương được phê duyệt bởi các tổ chức tự trị của lãnh thổ đó, cụ thể là Đại hội Cộng đồng (Communal Assembly) và/hoặc Đại hội Lãnh thổ (Territorial Assembly). Tránh giao dịch với các bên trung gian hoặc bên thứ ba không được ủy quyền có thể đang vi phạm quyền đất đai của người dân địa phương.